پایان شعبان
۱ - مرگ حفصه
در ماه شعبان سال ۰۴۵ حفصه از دنیا رفت و مروان بر جنازه او نماز خواند(1)(2).
حفصه دختر عمر بن خطاب ابتدا زوجه خنيس بن عبدالله بود. بعد از آنکه خنیس وفات کرد عمر او را به عقد پیامبر (صلی الله علیه و آله) در آورد. او با اخلاق و رفتار خود پیامبر (صلّی الله علیه و آله) و اهل بيت (عليهم السلام) را می آزرد، به حدی که پیامبر (صلی الله علیه و آله) او را طلاق داد و با اصرار بعضی رجوع فرمود(3).
در جنگ جمل خواست با عایشه حرکت کند، ولی برادرش عبدالله بن عمر مانع گردید. اما هنگامی که لشکر امیرالمؤمنین (عليه السلام) به منزل ذي قار رسیدند عایشه نامه ای به این مضمون برای حفصه نوشت: خبر زیادی لشکر ما به علی بن ابی طالب (علیه السلام) رسیده است و او از ترس در ذی قار اقامت کرده است و از این جنگ جان سالم به در نخواهد برد. ....
چون نامه به دست حفصه رسید کنیزان و مغنیه ها را جمع کرد و آنان دایره ها می نواختند و اشعاری می خواندند که در آنها أمير المؤمنين (عليه السلام) را به بدی ذکر میکردند و زنهای بنی امیه جمع شدند و شادی می کردند.
خبر به ام كلثوم (سلام الله علیها) که رسید . با عده ای از بانوان به صورت ناشناس وارد مجلس شدند و ناگهان صورتها را باز کردند. حفصه خجالت کشید. ام کلثوم (سلام الله علیها) آیه ای که مربوط به زنهای حضرت نوح و لوط (علیهماالسلام) بود که نافرمانی آن دو پیامبر را نمودند و درباره حفصه و عایشه نازل شده بود بر حفصه قرائت کرد (سوره تحریم، آیه ۱۰: ضرب الله مثلا للذين كفروا امرأه نوح و امرأه لوط كانتا تحت عبدين من عبادنا صالحين فخانتاهما فلم يغنيا عنهما من الله شئياً و قيل ادخلا النار مع الداخلين و فرمود: اگر تو و عایشه امروز برای خواری پدر من أمير المؤمنین (علیه السلام) به یکدیگر کمک می کنید، این کار شما تازگی ندارد چرا که همین معامله را با جدم پیامبر (صلی الله علیه و آله) کردید.
حفصه چون دید رسوا شده است نامه عایشه را پاره کرد و از ام کلثوم (سلام الله علیها) خواست بیشتر از این او را رسوا نکند(4).
۲ - جنگ پیامبر صلی الله علیه و آله با بنی سعد
در شعبان سال ششم هجرت پیامبر (صلّى الله علیه و آله) حضرت أمير المؤمنين (عليه السلام) را به همراه ۱۰۰ نفر برای نقابله با طائفه بنی سعد در اطراف مدینه فرستاد بنی سعد با خبر شده فرار کردند و مسلمانان صد شتر و هزار گوسفند به غنیمت گرفتند. أمير المؤمنين (علیه السلام) چند شتر برای پیامبر (صلی الله علیه و آله) جدا کرد و سایر غنائم را بین مسلمانان تقسیم فرمود و به مدینه باز گشتند(5).
۳ - شهادت سعید بن جبیر
در این ماه در سال ۹۵ هجری جناب سعید بن جبیر کوفی به دست حجاج بن یوسف ثقفی به شهادت رسید(6).
سعید مردی فقیه زاهد و عابد بود که توفیق کسب علم از محضر مبارک حضرت زين العابدين (عليه السلام) را یافته بود. او به خاطر اعتقاد خالص و محبت کاملی که به اهل بیت معصومین (علیهم السلام) داشت نزد امام زین العابدین (علیه السلام) از احترام خاصی برخوردار بود.
هنگامی که حجاج خواست آن بزرگوار را شهید کند، دعا کرد که حجاج بعد از شهادت او قادر به قتل هیچکس نشود. خداوند دعای او را مستجاب کرد و حجاج ۱۵ تا ۲۰ روز بعد از شهادت سعید زنده بود و کسی را نکشت تا به مرض آکله به درک واصل شد.
بعد از آنکه حجاج سر آن بزرگوار را جدا کرد دو پای مبارک او را نیز از ساق جدا کردند در حالی که از سن مبارکش ۵۷ یا ۷۹ سال می گذشت در شهر الحی در واسط عراق مدفون شد. قبر آن بزرگوار یکی از زیارتگاههای محبین اهل بیت (علیهم السلام) است که دارای گنبد و صحنی بزرگ مشتمل بر چهار در است(7).
بعضی مرگ حجاج را ۱۵ روز(8) و بعضی ۲۰ روز و عده ای ۴۰ روز(9) بعد از شهادت جناب سعید بن جبیر نقل کرده اند که اگر مرگ حجاج در ۱۳ رمضان باشد شهادت سعید به ترتیب در روزهای ۲۷ یا ۲۸ یا ۲۲ یا ۲۳ و ۲ یا ۳ شعبان بوده است.
۴ - مرگ مغیره بن شعبه
در ماه شعبان سال ۰۵۰(10) مغیره بن شعبه در حالیکه از طرف معاویه حاکم کوفه بود، در سن ۷۰ سالگی به درک واصل شد(11) و زیاد بن ابیه به جای او منصوب شد. مغیره بن شعبه در کوفه سب به أمير المؤمنين (عليه السلام) می نمود و خطبا را امر میکرد که آن حضرت را لعن کنند و تا زمان فرا رسیدن مرگش این عمل را ترک نکرد(12).
مغیره از اصحاب صحیفه ملعونه و ليله عقبه بود که میخواستند پیامبر را به قتل برسانند و همچنین از اصحاب سقیفه است(13).
او از کسانی بود که در آتش زدن در منزل أمير المؤمنين (عليه السلام)، شكستن در کتک زدن به مادر سادات حضرت صدیقه شهیده فاطمه زهرا (سلام الله علیها) و سقط جنین شریک بود(14).
زنای مغیره با ام جمیل در بصره شهرت خاص دارد و در کتب شیعه و سنی با مدارک مختلف ذکر شده است. ابن ابی الحدید می گوید: مغیره زناکارترین مردم در جاهلیت و اسلام بود(15).
مغیره از کسانی بود که به دستور معاویه همراه با عمرو عاص و عروه بن زبیر روایاتی دروغین ساختند که مقتضای آنها وجوب لعن و برائت از أمير المؤمنين (عليه السلام) بود و برای این کار معاویه جوایز فوق العاده ای برای آنان مقرر کرد(16).
او در محضر امام حسن (علیه السلام) جسارتها به پدر بزرگوارش نمود(17). اما آن حضرت جوابهای مناسبی به او دادند و در آخر فرمودند: تو آن کسی هستی که در شهادت مادرم و برادرم محسن (علیهما السلام) شریک بودی......
پانوشت:
1- البدايه والنهايه ج ۸، ص ۳۳.
2- المستدرك على الصحيحين: ج ۴، ص ۱۶.
3- صحيح بخاری ج ۳، ص ۱۰۳، ج ۶، ص ۱۴۸ مسند احمد: ج ۱، ص ۳۳ - ۳۴ صحیح مسلم: ج ۴، ص ۱۹۳. شرح ابن ابی الحديد: ج ۱۴، ص ۲۳.
4- شرح ابن ابی الحدید: ج ۱۴، ص ۱۳.
5- بحار الانوار: ج ۲۰، ص ۳۷۶.
6- بحار الانوار: ج ۲۰، ص ۳۷۶.
7- سعید بن جبیر: ص ۲۵ - ۲۹. منتخب التواريخ ص ۴۲۳. مراقد المعارف: ج ۱، ص ۳۵۱ - ۳۵۲.
8- تتمه المنتهى: ص ۱۰۶.
9- جلاء العیون ص ۵۰۲.
10- كشف الهاويه ص ۲۸۸.
11- منتخب التواريخ ص ۳۰۲.
12- كشف الهاويه: ص ۲۸۸ شرح ابن ابی الحدید: ج ۲، ص ۱۰۲.
13- كشف الهاويه ص ۲۸۹.
14- بیت الاحزان ص ۱۴۴.
15- كشف الهاويه ص ۲۸۶.
16- شرح ابن ابی الحدید: ج ۱، ص ۳۵۸.
17- كشف الهاويه ص ۲۸۸ شرح ابن ابی الحديد: ج ۲، ص ۱۰۲.